Kerst in tijden van Goliath
De wereld maakt zich op voor kerst. Met glitters en schitters en maar bar weinig vrede. Het verhaal van een kind van vluchtelingen, in een tijd waarin een kerkasiel bezig is en vluchtelingen steeds minder welkom zijn, voelt schrijnend. Nee, het lijkt dit jaar lastig om kerst echt kerst te laten zijn.

Voor ons spreekt het verhaal van kerst misschien wel meer dan ooit tot de verbeelding, want het is actueler dan ooit. We worden opgeroepen een noodpakket samen te stellen en de verkiezingen tonen hoeveel onzekerheid, angst en (daardoor?) onverdraagzaamheid en verharding er is. Om ons heen talloze onvoorspelbare leiders die zich weinig laten leiden door een verhaal dat groter is dan zij.
Met andere woorden: het zijn donkere tijden, net als in het kerstverhaal. Maar dat verhaal geeft ook een mogelijk ander perspectief waarin de beklemmende werkelijkheid niet het laatste woord heeft: dat is aan de ‘zachte krachten’ van menselijkheid, hoop en licht. Nauwelijks waarneembaar misschien, maar onmisbaar in de duisternis.
We hebben dergelijke verhalen nodig, want zonder goede verhalen redden we het niet. Ze bieden perspectief, betekenis en tegenwicht tegen het duister. En tegelijk nodigen ze ons uit om zelfstandig na te denken en ons los te maken uit de collectieve dogma’s en bubbels. Los van wat de massa ons deze dagen opdringt aan denkbeelden.
Het geboorteverhaal van Jezus doet aan een ander verhaal denken: het verhaal van David en Goliath. Ook dat verhaal werd geschreven in donkere tijden. Je zou kunnen zeggen: wij leven in tijden van Goliath, de nietsontziende reus uit het oude testament. Goliath, die alles en iedereen intimideert. Elke dag duikt hij
op, en telkens beeft de aarde wanneer hij verschijnt. Hij eist alle aandacht op. Zijn stem buldert, zijn woorden snijden. Zijn aanhangers juichen, zijn tegenstanders worden door hem opgeslokt.
Zelfs wie hem probeert te bestrijden, dreigt verstrikt te raken in zijn woorden, zijn strategieën. Het lijkt alsof kwetsbare verhalen geen kans maken tegen deze reus. En toch: achter zijn indrukwekkende façade schuilt zijn eigen onzekerheid. Hij is bang. Bang voor de kracht van wat menselijk is en kwetsbaar.
In het kerstverhaal herkennen we diezelfde dynamiek. Herodes en Augustus spelen de rol van Goliath. Herodes probeert zijn macht te beschermen door geweld – zelfs tegen weerloze kinderen.
En Augustus wil door middel van zijn volkstelling pronken met de omvang van zijn rijk. Het zijn de archetypische Goliath-figuren: machtig, maar verstard. Tegenover hen staat dat ene kind. Kwetsbaar, weerloos, maar met een verhaal dat die machtige façades doorbreekt.
Dat kind wordt niet voor niets de Zoon van David genoemd: een verwijzing naar de herdersjongen David die als enige de moed vindt om Goliath tegemoet te treden. Zonder zware wapenrusting of grote woorden, maar met zijn vijf gladde stenen – symbolen voor de vijf boeken van Mozes (de Tora) en daarmee symbolen van geloof, hoop en bevrijding uit slavernij. David begrijpt dat het niet de spierkracht is die overwint, maar de kracht van een ander verhaal. Een verhaal van bevrijding in plaats van onderdrukking, van liefde in plaats van angst.
En zo is dat kerstkind, liggend in een kribbe, niets minder dan het vleesgeworden torasteentje uit de slinger van de jonge David. Op het eerste gezicht lachwekkend, een nietig symbool. Maar juist daardoor ontmaskert het de Goliaths van onze tijd. Het kerstkind laat zien dat ware kracht niet zit in macht of controle, maar in kwetsbaarheid, dienstbaarheid en liefde. Het zegt ons: ‘Ik ben niet gekomen om gediend te worden, maar om te dienen. Om licht te brengen in de duisternis.’

Daarom moet misschien wel juist nu het kerstfeest gevierd worden: het is een sterk tegenverhaal dat onze tijden ontmaskert en bevrijdt. We mogen geloven.
Want ondanks alle machten en krachten die het kind naar het leven staan, lukt dat NIET. Er is een beweging naar ons toe. Een dragende kracht onder ons. Die kracht die altijd meedoet. Als het te groot is om zelf te kunnen veranderen, is er het geloof dat het zàl veranderen! Want deze kracht, deze G*d is sterker dan menselijke wanhoop. Het voedt onze hoop in een kwetsbare tijd. Dat hebben we nodig om het leven aan te kunnen. Om de verandering te durven herkennen. Er is iets anders dat ons leven mee bepaald. Zo klein, zo groot, als een kind.

Nicoline